مدیریت سقط در گوسفند ؛ از تشخیص و ثبت سقط تا آزمایش و درمان گله
سقط جنین گوسفندان همیشه به معنی وجود یک بیماری عفونی نیست. تغذیه نامناسب، مسمومیت، استرس، بیماری‌های متابولیک و عوامل عفونی مختلف می‌توانند باعث از دست رفتن آبستنی شوند.
به همین دلیل، دیدن چند جنین سقط‌شده و شروع خودسرانه آنتی‌بیوتیک، یک برنامه کنترل سقط محسوب نمی‌شود.
مدیریت صحیح سقط جنین در گوسفند
مدیریت صحیح سقط جنین در گوسفند با پاسخ به سؤال های زیر شروع می شود:
- چند درصد میش‌های آبستن سقط کرده‌اند؟
- سقط‌ها در چه مرحله‌ای از آبستنی اتفاق افتاده‌اند؟
- آیا موارد سقط به‌صورت تک‌گیر هستند یا تعداد آنها در حال افزایش است؟
ابتدا باید میزان واقعی سقط در گله تعیین شود
اولین اشتباه در مدیریت سقط جنین در گوسفند، تصمیم‌گیری بر اساس مشاهده چند مورد سقط است.
برای مثال، اگر در یک گله ۵۰۰ رأسی، ۵ میش سقط کنند، این عدد بدون دانستن تعداد میش‌های آبستن معنای دقیقی ندارد.
درصد سقط جنین گوسفندان باید بر اساس تعداد میش‌های آبستن محاسبه شود.
بنابراین در گله‌ای که احتمال سقط جنین در گوسفند وجود دارد، یکی از اقدامات مهم، سونوگرافی آبستنی در گوسفند و مشخص کردن تعداد واقعی میش‌های آبستن است.
سقط گوسفند باید در گله ثبت شود
هر مورد سقط جنین گوسفند باید ثبت شود، نه اینکه فقط به‌صورت شفاهی گفته شود چند تا میش سقط کردند. برای هر میش، اطلاعات باید با شماره پلاک اختصاصی همان دام ثبت شود تا بتوان سابقه سقط، زمان سقط، تعداد جنین و سایر اطلاعات تولیدمثلی را در طول زمان به‌طور دقیق پیگیری و تحلیل کرد. ثبت اطلاعات گوسفند داری برای مدیریت سقط جنین گوسفند الزامی است.
برای هر مورد تز سقط گوسفند بهتر است حداقل این اطلاعات ثبت شود:
- شماره میش
- تاریخ جفت‌گیری
- تاریخ تقریبی آبستنی
- تاریخ سقط
- تعداد جنین
- وضعیت جنین
- علائم بالینی مادر
- تغذیه و شرایط مدیریتی
- واکسیناسیون
- نتیجه آزمایش‌های تشخیصی
این اطلاعات بعداً امکان تحلیل الگوی سقط در گله را فراهم می‌کند.
چرا شماره گذاری دام در مدیریت گله اهمیت دارد؟
زمان وقوع سقط جنین گوسفند اهمیت دارد
یکی از اطلاعات مهم در بررسی سقط جنین گوسفند، مرحله آبستنی هنگام سقط است. سقط در اوایل آبستنی می‌تواند علل متفاوتی نسبت به سقط در اواخر آبستنی داشته باشد.
بنابراین فقط ثبت اینکه «میش سقط کرد» کافی نیست؛ باید بدانیم چه زمانی و در چه شرایطی سقط اتفاق افتاده است.
اگر چند مورد سقط در فاصله کوتاه و در یک مرحله مشخص از آبستنی رخ دهند، احتمال وجود یک عامل مشترک بیشتر می‌شود و بررسی دقیق‌تری لازم است.
بعد از مشاهده سقط گوسفند، اولین کار دارو نیست
این قسمت برای مدیریت گله بسیار مهم است. مشاهده سقط جنین گوسفند به‌تنهایی دلیل کافی برای تجویز آنتی‌بیوتیک به کل گله نیست.
سقط می‌تواند ناشی از عوامل عفونی و غیرعفونی باشد و حتی در یک گله ممکن است بیش از یک عامل هم‌زمان وجود داشته باشد.
بنابراین بعد از مشاهده سقط باید ابتدا میش سقط‌کرده را از گله جدا کنید
میش سقط‌کرده باید از سایر میش‌ها جدا شود و جنین، جفت و بستر آلوده از محیط گله خارج شود. این کار به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که احتمال یک بیماری عفونی وجود داشته باشد. برخی عوامل سقط گوسفند می‌توانند از طریق ترشحات زایمانی، جنین و جفت دفع شوند و آلودگی محیطی ایجاد کنند. بنابراین حذف سریع مواد سقط‌شده و رعایت بهداشت، بخشی از کنترل بیماری است.
اگر دامداری جایگاه جداگانه‌ای برای این کار ندارد، استفاده از نرده‌های سیار و پارتیشن‌های قابل جابه‌جایی می‌تواند برای ایجاد یک فضای موقت قرنطینه یا جداسازی استفاده شود. این فضا باید تا حد امکان از محل نگهداری میش‌های آبستن فاصله داشته باشد و جنین، جفت و بستر آلوده نیز سریعاً جمع‌آوری و به شکل مناسب دفع و ضدعفونی شود.
هدف از جداسازی موقت گله این نیست که برای هر مورد سقط یک جایگاه دائمی ساخته شود؛ بلکه باید بتوانیم در زمان بروز مشکل، دام آلوده یا مشکوک را سریعاً از گله جدا کنیم
سپس جنین سقط‌شده را به آزمایشگاه ارسال کنید
یکی از مهم‌ترین کارها بعد از سقط جنین گوسفندان، نمونه‌گیری صحیح برای تشخیص علت است. اگر جنین تازه است، بهترین کار این است که همراه با جفت برای بررسی آزمایشگاهی ارسال شود.
در بررسی‌های تشخیصی سقط بره، بررسی هم‌زمان جنین و جفت ارزش زیادی دارد؛ زیرا برخی عوامل بیماری‌زا بیشتر در جفت قابل شناسایی هستند. هرچه نمونه تازه‌تر و با آلودگی محیطی کمتر ارسال شود، ارزش تشخیصی آن بیشتر است.
درمان سقط به علت احتمالی سقط و وضعیت گله بستگی دارد. اگر شواهد به نفع یک بیماری عفونی خاص باشد و احتمال انتشار بیماری در گله وجود داشته باشد، ممکن است درمان گروهی یا اقدامات کنترلی لازم شود. در برخی بیماری‌های عفونی مانند کلامیدیوز یا کمپیلوباکتریوز، درمان و کنترل گله می‌تواند بخشی از برنامه مدیریت باشد؛ اما انتخاب دارو، زمان مصرف و مدت درمان باید متناسب با بیماری و شرایط گله و زیر نظر دامپزشک انجام شود.
بنابراین:
یک سقط دیدم، پس به همه میش‌ها آنتی‌بیوتیک می‌زنم یک برنامه تشخیصی و مدیریتی نیست.
هدف مدیریت سقط جنین در گوسفند این نیست که فقط موارد فعلی متوقف شوند.
باید مشخص شود:
چرا سقط جنین در گوسفند اتفاق افتاده است؟
برای مثال در گله‌های ایرانی، عوامل عفونی مانند Coxiella burnetii، Chlamydia abortus و Brucella melitensis در بررسی گله‌های دارای نرخ سقط بالاتر از ۲٪ گزارش شده‌اند؛ در کنار آنها عوامل غیرعفونی مانند توکسمی آبستنی و کمبود ویتامین E/سلنیوم نیز می‌توانند در برخی گله‌ها نقش داشته باشند.
بنابراین یک نسخه ثابت برای تمام گله‌های دارای سقط جنین در گوسفند وجود ندارد.
علائم سقط جنین گوسفندان
علائم سقط جنین گوسفندان معمولاً با خروج جنین یا جفت، مشاهده ترشحات غیرطبیعی از واژن، خونریزی، بی‌قراری و تغییر وضعیت عمومی میش همراه است. در بعضی موارد نیز سقط بدون علائم واضح رخ می‌دهد و دامدار تنها با مشاهده جنین مرده، بره ضعیف یا کاهش تعداد زایش‌ها متوجه مشکل می‌شود. تب، بی‌اشتهایی، ضعف و کاهش فعالیت نیز می‌توانند در برخی بیماری‌های عامل سقط در گوسفند دیده شوند.
علت بره انداختن گوسفند می‌تواند عفونی یا غیر عفونی باشد و به همین دلیل توجه به شرایط گله اهمیت زیادی دارد. بیماری‌های عفونی، تغذیه نامناسب، کمبود برخی مواد معدنی و ویتامین‌ها و نداشتن جیره آبستنی سنگین ، استرس، ضربه و شرایط نامناسب نگهداری از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند خطر سقط بره را افزایش دهند. در صورت تکرار سقط در چند میش، بهتر است علت مشکل توسط دامپزشک بررسی شود تا از گسترش آن در گله جلوگیری شود.
درمان سقط جنین در گوسفندان
درمان سقط جنین در گوسفندان به علت اصلی سقط بستگی دارد و نمی‌توان برای تمام موارد یک روش درمانی یکسان در نظر گرفت. در مرحله اول باید میش بیمار از سایر دام‌ها جدا شود و محل نگهداری، جنین و جفت دفع‌شده با رعایت اصول بهداشتی مدیریت شوند. این کار به‌خصوص زمانی اهمیت دارد که احتمال وجود عامل عفونی در گله مطرح باشد.
پس از مشخص شدن علت سقط بره گوسفند، دامپزشک می‌تواند درمان مناسب را انتخاب کند؛ برای مثال اگر مشکل ناشی از یک بیماری باکتریایی باشد، ممکن است داروی ضد باکتری مناسب تجویز شود، در حالی که سقط ناشی از کمبودهای تغذیه‌ای به اصلاح جیره و تامین مواد مورد نیاز دام احتیاج دارد. بنابراین استفاده خودسرانه از دارو یا آنتی‌بیوتیک برای میش آبستن توصیه نمی‌شود، زیرا نوع بیماری، مرحله آبستنی و وضعیت دام در انتخاب دارو تاثیر دارد. توصیه می شود برای درمان سقط بره گوسفند و تجویز داروی درمان سقط جنین گوسفندان از دامپزشک ما در مجموعه گاش کمک و راهنمایی لازم را بگیرید.
بهترین دارو برای جلوگیری از سقط جنین گوسفندان
بهترین دارو برای جلوگیری از سقط جنین گوسفندان به عامل ایجادکننده سقط بستگی دارد و یک داروی مشخص برای پیشگیری از تمام انواع سقط وجود ندارد. اگر عامل سقط یک بیماری قابل پیشگیری باشد، استفاده از واکسن مناسب طبق برنامه دامپزشکی می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر داشته باشد. همچنین درمان به‌موقع بیماری‌های زمینه‌ای و بررسی وضعیت میش‌های دارای سابقه سقط، احتمال تکرار مشکل را کاهش می‌دهد.
پیشگیری از سقط جنین در گوسفندان فقط به دارو محدود نمی‌شود و تغذیه مناسب میش‌های آبستن، تامین مواد معدنی مورد نیاز، حفظ بهداشت جایگاه، کاهش استرس، جلوگیری از ورود دام بیمار به گله و کنترل بیماری‌های عفونی اهمیت زیادی دارد. اگر چند مورد سقط در یک دوره آبستنی مشاهده شود، بهتر است به جای مصرف یک داروی عمومی، علت اصلی توسط دامپزشک گاش مشخص شود تا برنامه درمان و پیشگیری متناسب با وضعیت گله انجام گیرد.
جمع‌بندی
سقط در گوسفند را نباید با مشاهده یک جنین سقط‌شده و تجویز فوری دارو مدیریت کرد.
اول باید بفهمیم سقط واقعاً چقدر است، سپس موارد را ثبت و تحلیل کنیم، نمونه مناسب را برای آزمایش ارسال کنیم و بعد بر اساس علت احتمالی، برای درمان و کنترل گله تصمیم بگیریم.
در یک گله با مدیریت مناسب، سؤال فقط این نیست که:
چه دارویی بزنیم؟
بلکه سؤال اصلی این است:
چرا سقط جنین در گوسفند اتفاق افتاده و چطور جلوی تکرار آن را بگیریم؟