جیره آبستنی سنگین گوسفند
میش آبستن، به‌خصوص در هفته‌های پایانی آبستنی، نیاز غذایی بیشتری دارد؛ اما همه میش‌ها نیاز یکسانی ندارند. میشی که یک جنین دارد با میشی که دوقلو یا سه‌قلو آبستن است، از نظر نیاز به انرژی و مواد مغذی یکسان نیست. این موضوع در گوسفند های چندقلوزا یا ژن دار اهمیت فراوانی دارد.
جیره آبستنی سنگین را از چه زمانی شروع کنیم؟
جیره آبستن سنگین بایستی از 4تا 6 هفته قبل از زایش در اختیاردام قرار بگیرد. در این مدت بخش قابل توجهی از رشد نهایی جنین اتفاق می‌افتد و نیاز میش به انرژی و مواد مغذی افزایش پیدا می‌کند. این افزایش نیاز در میش‌های دوقلوزا و چندقلوزا بیشتر است.
یکی از اشتباهات رایج در مدیریت تغذیه گوسفند این است که جیره آبستنی سنگین را بدون اطلاع دقیق از وضعیت آبستنی گله شروع کنیم. یعنی بر مبنای علائم ظاهری میش مثل اندازه پستان و شکم.
از طرف دیگر، با بزرگ شدن رحم و جنین‌ها، فضای شکم کاهش پیدا می‌کند و ظرفیت مصرف خوراک نیز ممکن است محدود شود. بنابراین در این دوره، فقط «بیشتر غذا دادن» کافی نیست؛ باید خوراکی با تراکم مواد مغذی مناسب در اختیار میش قرار گیرد.
به همین دلیل، جیره میش آبستن سنگین نباید با جیره یک میش غیرآبستن یا میش آبستن تک‌قلو یکسان باشد.
مشخصات اصلی جیره آبستنی سنگین
جیره آبستنی سنگین در اصل باید تراکم مواد مغذی بالاتری داشته باشد، چون در اواخر آبستنی نیاز میش افزایش پیدا می‌کند، در حالی که ظرفیت مصرف خوراک به‌دلیل بزرگ شدن رحم محدودتر می‌شود. مهم‌ترین ویژگی‌های آن:
- انرژی بالاتر نسبت به جیره نگهداری، به‌خصوص برای میش‌های دوقلوزا و چندقلوزا
- پروتئین کافی و با کیفیت برای رشد جنین و حفظ وضعیت بدنی میش
- فیبر مؤثر کافی برای حفظ عملکرد طبیعی شکمبه؛ افزایش کنسانتره نباید به حذف علوفه مناسب منجر شود.
- مواد معدنی و ویتامین‌ها در سطح متناسب با نیاز اواخر آبستنی، به‌خصوص کلسیم، فسفر، منیزیم و عناصر کم‌مقدار
- کیفیت و قابلیت هضم مناسب خوراک؛ چون در این دوره هر کیلو خوراک باید مواد مغذی قابل استفاده بیشتری فراهم کند.
- افزایش تدریجی کنسانتره؛ جیره سنگین نباید با یک تغییر ناگهانی وارد جیره شود.
یک نکته مهم هم این است که «جیره آبستنی سنگین» یک فرمول ثابت برای همه گله‌ها نیست. مقدار انرژی، پروتئین و کنسانتره باید بر اساس وزن میش، وضعیت بدنی، تعداد جنین، کیفیت علوفه و شرایط گله تنظیم شود.
چرا جیره آبستنی سنگین در اواخر بارداری میش باید تغییر کند؟
جیره آبستنی سنگین در اواخر بارداری تغییر می کند چرا که نیاز تغذیه‌ای میش در طول آبستنی ثابت نیست. در ۴ تا ۶ هفته پایانی، رشد جنین سرعت بیشتری می‌گیرد و به‌خصوص در آبستنی‌های چندقلویی، نیاز به انرژی و پروتئین افزایش می‌یابد. اگر جیره نتواند این نیاز را تأمین کند، میش ممکن است ذخایر بدنی خود را برای تأمین نیاز جنین مصرف کند.
نتیجه می‌تواند کاهش شرایط بدنی میش، کاهش توان تولید شیر پس از زایش و افزایش خطر برخی مشکلات مرتبط با تغذیه اواخر آبستنی باشد.
از طرف دیگر، افزایش بی‌حساب انرژی برای تمام میش‌ها نیز منطقی نیست. میش تک‌قلوزا، دوقلوزا و چندقلوزا نیاز یکسانی ندارند. پس هدف از جیره آبستنی سنگین، افزایش کورکورانه مقدار خوراک نیست؛ بلکه تطبیق جیره با نیاز واقعی هر گروه از میش‌هاست.
بنابراین باید بدانیم کدام میش، از چه زمانی و با چند جنین آبستن است.
ثبت ورود و خروج قوچ؛ اولین قدم در میریت جیره آبستنی سنگین
برای اینکه بتوان زمان تقریبی آبستنی را مشخص کرد، تاریخ ورود و خروج قوچ‌ها باید به‌طور دقیق ثبت شود. ثبت اطلاعات در گوسفندداری بعداً کمک می‌کند زمان احتمالی آبستنی و زایش را تخمین بزنیم و برنامه تغذیه‌ای گله را بر اساس مرحله آبستنی تنظیم کنیم.
اگر قوچ‌ها بدون ثبت تاریخ وارد و خارج شوند، تعیین زمان دقیق آبستنی برای بسیاری از میش‌ها دشوار می‌شود و برنامه‌ریزی تغذیه‌ای نیز دقت لازم را نخواهد داشت.
سونوگرافی؛ فقط برای تشخیص آبستنی نیست. سونوگرافی آبستنی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی برای مدیریت تغذیه گله فراهم کند از جمله تعداد جنین و از مصرف بی‌هدف جیره پرانرژی برای کل گله جلوگیری کرد. در واقع، سونوگرافی می‌تواند اطلاعات تولیدمثلی را به یک ابزار مدیریتی برای تغذیه تبدیل کند.
چرا جیره آبستنی سنگین در میش‌های چند قلوزا اهمیت بیشتری دارند؟
در اواخر آبستنی، رشد جنین‌ها به‌طور قابل توجهی افزایش پیدا می‌کند و فضای شکمی نیز محدودتر می‌شود. در میش‌های چندقلوزا، این مسئله اهمیت بیشتری دارد.
به همین دلیل، نمی‌توان صرفاً بر اساس تعداد کل میش‌های آبستن، یک جیره واحد برای همه آنها در نظر گرفت. بهتر است میش‌ها بر اساس اطلاعات سونوگرافی، شرایط بدنی و مرحله آبستنی گروه‌بندی تغذیه‌ای شوند.
رابطه جیره آبستنی سنگین و جداسازی دام
این مشکل در بسیاری از دامداری‌ها وجود دارد. اما برای گروه‌بندی میش‌ها الزاماً به ساخت جایگاه جدید نیاز نیست. استفاده از نرده‌های سیار و پارتیشن‌های قابل جابه‌جایی می‌تواند امکان تقسیم موقت فضای موجود را فراهم کند.
برای مثال می‌توان میش‌های:
- غیرآبستن
- تک‌قلوزا
- دوقلوزا یا چندقلوزا
- نزدیک زایش
را در گروه‌های مدیریتی جدا قرار داد و جیره هر گروه را متناسب با نیاز آن تنظیم کرد. جداسازی و گروه بندی موقت در گله گوسفند به‌خصوص در گله‌های بزرگ می‌تواند اجرای برنامه تغذیه‌ای را بسیار دقیق‌تر کند.
شروع جیره آبستنی سنگین نباید صرفاً بر اساس یک تاریخ ثابت برای تمام گله باشد. مرحله آبستنی، تعداد جنین، شرایط بدنی میش و کیفیت خوراک پایه باید در تعیین زمان و شدت افزایش جیره در نظر گرفته شوند. در میش‌های چندقلوزا، به دلیل نیاز غذایی بالاتر در اواخر آبستنی، مدیریت تغذیه اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
تغذیه دقیق یعنی به هر میش، در زمان مناسب و متناسب با نیاز واقعی خودش خوراک بدهیم؛ نه اینکه کل گله را با یک جیره تغذیه کنیم.