بهترین روش از بین بردن کک در دامداری

کک گوسفند حشره ایی کوچک بدون بال از طرفین فشرده و قهوه ای رنگ هست. پاهای عقب آن بسیار قوی که می تواند 200 برابر طول بدنش بپرد. این حشره یک انگل خارجی خون‌خوار است که میزبان‌های خون‌گرم از جمله پرندگان، جوندگان، گوشتخواران، طیور و انسان را آلوده می‌کند . همچنین توانایی تغذیه از طیف گسترده‌ای از میزبان‌ها(پرنده، جونده، دام و انسان) و نقش آن به عنوان ناقل عوامل بیماری‌زای مشترک بین انسان و دام (زئونوز)، دارای اهمیت پزشکی و دامپزشکی است. نیش این کک در دامداری نه تنها باعث واکنش‌های حساسیت مفرط و درماتیت می‌شود، بلکه در انتقال بیماری‌های شدید زئونوز مانند طاعون نیز نقش دارد.

چرا مبارزه با کک در دامداری دشوار است؟

کک در دامداری بر خلاف بسیاری از انگل‌های خارجی دیگر، چرخه زندگی خود را کاملاً روی بدن دام نمی‌گذراند. تخم‌ها از بدن حیوان به محیط (آغل، بستر و خاک) می‌افتند و مراحل لاروی و شفیرگی در آنجا طی می‌شود. این شفیره ها می توانند ماه ها بدون غذا در محیط منتظر بمانند و با حضور دام جدید به یکباره خارج شوند، این موضوع کنترل را دشوار می‌کند، زیرا استفاده از حمام کنه و تنها سمپاشی گوسفندان بدون مدیریت محیط، محکوم به شکست است. محل‌های اصلی تخم‌گذاری کک در آغل عبارتند از:

1. بستر و کف آغل گرم و مرطوب، دارای مواد آلی برای تغذیه لاروها
2. شکاف‌ها و درزهای کفپوش و دیوارها محافظت شده از نور و جارو و مرطوبت
3. زیر آخور و جایگاه تغذیه دام که تجمع مدفوع دام، پشم ریخته و باقیمانده علوفه
4. لابلای کاه و یونجه انبار شده در کنار آغل پناهگاه ایده‌ال برای تخم و لارو

نکته: کک ماده پس از هر وعده خونخواری از روی دام به پایین می‌پرد و تخم‌ها را در کف آغل رها می‌کند. تخم‌ها چسبنده نیستند و به راحتی در محیط پخش می‌شوند. برای کنترل مگس در دامداری باید از روش های دیگری استفاده کنید.

کنترل و درمان کک در دامداری

اتخاذ یک برنامه منظم بهداشتی کلید موفقیت برای مبارزه و کنترل و درمان کک در دامداری است. گام‌های اصلی عبارتند از:

مدیریت محیط (بستر و آغل) برای کنرتل و درمان کک در دامداری

با توجه به اینکه تخم، لارو و شفیره کک در محیط زندگی می‌کنند، برای کنترل و مدیریت کک در دامداری این بخش از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است:

• تعویض کامل بستر: ابتدا همه وسایل قابل حرکت (آخور، آبشخور، تجهیزات) را به بیرون منتقل کنید. کلش، کود خشک یا هر نوع بستر دیگری که کف آغل را پوشانده، باید به طور منظم (ترجیحاً هر چند هفته یکبار در زمان آلودگی) جمع‌آوری و با مواد تازه و تمیز جایگزین شود. تمام کف، گوشه‌ها، زیر دیوارها و شکاف‌ها را با دقت تمیز کنید. هدف جمع‌آوری تخم‌ها، لاروها و مواد آلی است که منبع غذای لاروها هستند. هیچ توده مدفوع، پشم ریخته یا علوفه خرد شده در گوشه‌ها باقی نماند. لاروهای کک از این مواد تغذیه می‌کنند. بستر کهنه را بسوزانید یا دور از دامداری دفن کنید.

نکته: اگر کف سیمانی است، با آب فشار قوی و مواد شوینده بشویید. تخم‌های کک به سطوح نمی‌چسبند و با آب شسته می‌شوند. اگر کف خاکی است، ۳ تا ۵ سانتی‌متر از سطح خاک را بردارید و با خاک تازه جایگزین کنید.

• سمپاشی محیط: پس از تخلیه و تعویض بستر و جمع‌آوری کود و پشم های ریخته شده، حتماً محیط (کف آغل، دیوارها و خصوصاً شکاف‌ها و گوشه‌ها )را با یک حشره‌کش با حشره‌کش طولانی‌اثر مناسب سمپاشی کنید، زیرا کک‌ها شفیره‌های مقاوم در محیط دارند.
• سموم توصیه شده برای سمپاشی بستر و دیوارها: دلتامترین، سایپرمترین و پرمترین.

Deltamethrin (دلتامترین): یک حشره‌کش قوی و رایج که ماندگاری خوبی دارد. محلول را طبق دستورالعمل تهیه کنید (معمولاً ۵۰ میلی‌لیتر در ۵۰-۱۰۰ لیتر آب) و تمام سطوح از جمله شکاف‌ها را اسپری کنید. قبل از آوردن گوسفندان به آغل، صبر کنید تا محلول کاملاً خشک شود. در صورت آلودگی شدید، سمپاشی را پس از ۱۰-۱۵ روز تکرار کنید.

• تهویه و خشکی: هرچند کک‌ها بر خلاف برخی انگل‌ها، رطوبت خیلی بالا را دوست ندارند، اما محیط تمیز و خشک به طور کلی از تجمع هرگونه انگل و آلودگی جلوگیری می‌کند.

بیشتر بخوانید: استفاده از حمام سم گوسفند و نکات استفاده از آن

درمان گوسفندان پس از مشاهده کک در دامداری

پس از رویت کک در دامداری باید بلافاصله درمان آغاز شود.

• انتخاب حشره‌ کش مناسب: از ترکیبات تماسی مؤثر بر کک‌های بالغ مانند پیرتروئیدها (پرمترین، سیپرمترین) یا ارگانوفسفاته‌ها استفاده کنید. این ترکیبات به صورت پور-آن (Pour-on) ، حمام یا اسپری روی بدن دام مصرف می‌شوند.
•  Spinosad (اسپینوساد) خوراکی (قرص) – فقط برای سگ بر روی سگ‌های چوپانی که با گوسفند آلوده هستند، مؤثر هست.

نکته بسیار مهم: ایورمکتین بر خلاف تصور رایج، فرآورده‌های خوراکی یا تزریقی ایورمکتین روی کک‌ها تأثیری ندارند و نباید برای این منظور استفاده شوند.

• تکرار درمان: بسته به ماده مصرفی و شدت آلودگی، ممکن است نیاز به تکرار سمپاشی پس از ۷ تا ۱۴ روز برای از بین بردن کک‌هایی باشد که در بین دو نوبت درمان از شفیره خارج شده‌اند.
• سموم توصیه شده برای درمان کک در دامداری :

Deltamethrin(دلتامترین) به شکل کمری یا پشت ریز. پشم را در امتداد خط پشت (از پشت گردن تا دنبه) باز کنید و مقدار مشخص شده (معمولاً ۵ میلی‌ لیتر برای گوسفند بالغ) مستقیماً روی پوست بریزید. بسیار آسان و سریع است و اثر ماندگاری ۴ تا ۶ هفته دارد. اگر پشم کوتاه باشد و سم به خوبی به پوست برسد، اثر بهتری دارد. ماندگاری سم برای کک بسیار مهم است: شفیره‌های کک در محیط مقاوم هستند. سم باید روی پشم گوسفند حداقل ۳ تا ۴ هفته باقی بماند تا حشراتی که از شفیره خارج می‌شوند، موقع تغذیه از دام بمیرند.

کنترل منابع آلودگی برای درمان کک در دامداری

گربه‌ها، سگ‌ها و حتی جوندگان و پرندگان وحشی می‌توانند کک در دامداری را افزایش دهند.

• درمان حیوانات مزرعه: پرندگان، سگ و گربه‌هایی که به آغل رفت و آمد دارند، باید به طور مرتب با محصولات ضد کک (قطره، قرص) درمان شوند.
• محدودیت دسترسی: از ورود حیوانات ولگرد و جوندگان به آغل و انبار علوفه جلوگیری کنید. می‌توانید از تله یا طعمه‌های موش استفاده کنید.
• قرنطینه دام جدید: گوسفندان تازه وارد را حداقل به مدت ۲ هفته قرنطینه کنید و قبل از ورود به گله اصلی، علیه کک سمپاشی نمایید.

تکرار اقدامات مدیریت کک در دامداری

کک در دامداری دارای شفیره مقاوم هستند که سم به آن نفوذ نمی‌کند. شفیره‌ها پس از ۷ تا ۱۴ روز به کک بالغ تبدیل می‌شوند.الزاماً ۱۰ تا ۱۴ روز بعد، سمپاشی را تکرار کنید تا نسل جدید کک‌هایی که از شفیره خارج می‌شوند از بین بروند.

سخن پایانی

مبارزه موفق با کک در دامداری نیازمند یک رویکرد هماهنگ و مستمر است. تنها راه درمان کک دام بدون پاکسازی محیط، یک راه‌حل موقتی است. فقط با اجرای همزمان مدیریت بهداشت آغل، سمپاشی هدفمند دام و پیشگیری از ورود مجدد کک است که می‌توانید آلودگی را مهار کنید و از خسارات اقتصادی و بهداشتی ناشی از آن جلوگیری نمایید.